*"జల్, జంగిల్, జమీన్" – ఒక జీవన తత్వం :- రాష్ట్ర సంయుక్త కార్యదర్శి నరేష్ తేజ*
ఈరోజు అఖిల భారతీయ విద్యార్థి పరిషత్ జడ్చర్ల శాఖ ఆధ్వర్యంలో బూర్గుల రామకృష్ణారావు డిగ్రీ కళాశాల లో కొమరం భీమ్ జయంతి కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడం జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో ముఖ్య అతిథిగా రాష్ట్ర సంయుక్త కార్యదర్శి నరేష్ తేజ పాల్గొని వారు మాట్లాడుతూ భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో గిరిజనుల పోరాటాల స్థానం ఎంతో కీలకమైనది. ఆదివాసీల ఉత్కంఠ, ప్రగతి కోసం చేసిన పోరాటాలు, కొన్ని శతాబ్దాల కాలం గడిచినా, అధికారిక చరిత్రలో ఎక్కువగా చోటు పొందలేకపోయాయి. అయితే, తెలంగాణలో కొమరం భీమ్ జీవితం, అతని తత్వం, ఆయన నినాదం, ఈ గిరిజనుల పోరాటానికి శాశ్వత చిహ్నంగా నిలిచింది. ఆయన మాటల్లో “జల్, జంగిల్, జమీన్” అనే మాటలు గిరిజనుల హక్కుల, స్వాభిమానాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. 1901 లో అక్టోబర్ 22 రోజున ఆదిలాబాద్ జిల్లా
(ప్రస్తుత కొమరం భీమ్ ఆసిఫాబాద్ జిల్లా) లోని
సంకెపల్లి గ్రామం లో గోండు తెగకు చెందిన తండ్రి కొమరం చిన్నూ, తల్లి సొంబాయి దంపతులకి కొమరం భీమ్ జన్మించాడు. అతని బాల్యం పేదరికం, సామాజిక అన్యాయంతో నిండింది. తన కుటుంబం, ఇతర గిరిజనులు నిరంతర అణచివేతకు గురవుతుండగా, భీమ్ ఈ అసహ్యమైన పరిస్థితుల్ని ఎదుర్కొనసాగాడు. నిజాం పాలనలో అడవి అధికారులు, జమీందార్లు గిరిజనులపై తీవ్ర పీడన కొనసాగించారు. అధికారుల వలన తండ్రి మరణం భీమ్ మనసులో తిరుగుబాటు ఆవేశాన్ని రగిలించింది; అక్కడి నుంచే ఆయన ప్రజా పోరాటం ప్రారంభమైంది. భీమ్ యొక్క మొదటి తిరుగుబాటు, తన కుటుంబం భూమి కోల్పోయి కెరమెరి ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళిన తర్వాత జరిగింది. అక్కడ కూడా జమీందారీ వ్యవస్థ తన పిరికివంతుల పాలన కొనసాగించింది. భీమ్, అప్పటి న్యాయవిరుద్ధ పరిస్థుతులపై తిరుగుబాటు చేసి, తాను నమ్మిన విలువల కోసం పోరాటం మొదలు పెట్టాడు. ఆయన ఉద్యమం ఎటువంటి విరోధం, భయాన్ని తలపెట్టకుండా, ఒక నమ్మకం, ఆశతో సాగింది.
అస్సాం టీ తోటల్లో పని చేస్తూ పన్నుల నుంచి విముక్తి కోసం, కార్మికుల హక్కులపై అవగాహన పెంచుకున్న భీమ్, తిరిగి తన స్వస్థలానికి వచ్చి గిరిజనుల అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాన్ని మొదలుపెట్టాడు. ఆయన ఏకైక లక్ష్యం — గిరిజనుల జీవితంలో ఆత్మగౌరవం, స్వేచ్ఛను తీసుకురావడం. అందుకే, 1930లో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా “జల్, జంగిల్, జమీన్” అనే నినాదాన్ని ముందుకు నడిపించాడు. ఇది గిరిజనుల పర్యావరణ హక్కులు, భూమి, నీరు, అడవి పట్ల ఉన్న సంబంధాన్ని ప్రతిబింబించింది.
కొమరం భీమ్ ఉద్యమం 1928–1940 మధ్య జోడేఘాట్ అడవుల్లో కేంద్రంగా ఏర్పడింది. భీమ్ తన సహచరులతో కలిసి, నిజాం ప్రభుత్వానికి సవాలు విసిరి, ఈ ప్రాంతం నుండి పోరాటం నడిపించాడు. రజాకార్ల దుర్మార్గాలు, నిజాం సైన్యం తమ కార్యకలాపాలను నిరోదించడానికి ప్రయత్నించాయి. కానీ భీమ్ తిరిగి, తన మనుగడతో గెరిల్లా పోరాటం చేసాడు. అతని పోరాటం భక్తి, చైతన్యం ఆధారంగా కొనసాగింది. ఎప్పటికప్పుడు ఈ పోరాటం స్వతంత్రతకే పరిమితం కాకుండా, గిరిజనుల జీవనహక్కుల పరిరక్షణకు, భూమి, అడవి వంటి జీవనాధారాలకు సంబంధించినది.
1940లో, అక్టోబర్ 27న, నిజాం సైన్యం జోడేఘాట్ వద్ద భీమ్ స్థావరాన్ని ముట్టడించింది. తుపాకులు తక్కువగా ఉండి, కానీ అతని ధైర్యం మరియు శక్తి ప్రాచుర్యం పొందింది. చివరగా, నిజాం సైన్యం చేతిలో వీరమరణం పొందిన భీమ్, గిరిజన చరిత్రలో శాశ్వత స్థానాన్ని పొందాడు. ఆయన పోరాటం మృతిచెందినా, “జల్, జంగిల్, జమీన్” అనే తత్వం ప్రతిఫలిస్తుంది.
భీమ్ పోరాటం హింస పట్ల వ్యతిరేకంగా సాగింది. మావోయిస్టు వర్గాలు ఆయన పేరు, ఉత్పత్తికి వినియోగించే ప్రయత్నాలు చేసినా, భీమ్ పోరాటం సాయుధ పోరాటం కాదు, ప్రజల మనోధైర్యం ద్వారా ప్రజా హక్కులను సాధించేందుకు సాగినది. ఆయన తత్వం హింస పట్ల నిరసన, శాంతి మరియు సహకారంలో నడిచింది. అతని జీవితం ఆత్మగౌరవాన్ని, గిరిజనుల హక్కులను కాపాడేందుకు సరికొత్త దిశను చూపింది.
ఆయన ఆలోచనలు, “జల్, జంగిల్, జమీన్” నినాదం, నేడు పర్యావరణ పరిరక్షణ, గిరిజన హక్కుల సాధన, స్వాభిమానానికి మార్గదర్శిగా నిలిచాయి. ఈ సందేశం, 2006లో పార్లమెంటు ఆమోదించిన "Forest Rights Act" ద్వారా చట్టబద్ధంగా ప్రయోజనంగా మారింది. పర్యావరణం, వనరుల పరిరక్షణ, స్థానిక సమాజ హక్కులు, ప్రజాస్వామ్య స్వయంపరిపాలన పై భీమ్ ఉద్బవించిన ఆలోచనలు నేటి రోజున, సమకాలీనంగా మారాయి.
ఇది కూడా మనం గమనించాల్సిన అంశం, కొమరం భీమ్ త్యాగం హింసతో కాకుండా, ప్రజా చైతన్యంతో ప్రేరేపితమైంది. “జల్, జంగిల్, జమీన్” ఆయన తత్వం మనలో గౌరవాన్ని, ప్రకృతిని, స్వాభిమానాన్ని పరిరక్షించడానికి మైలు రాయి.
భీమ్ జీవితం, 21వ శతాబ్దంలో ప్రతి యువతకు మార్గదర్శకం కావాలి. మనం పర్యావరణ మార్పులతో, మౌలిక హక్కుల లేమితో బాధపడుతున్న ఈ కాలంలో, కొమరం భీమ్ నినాదం మరింత ప్రాసంగికంగా మారింది. ఆయన పోరాటం కేవలం గిరిజనుల హక్కుల కోసం మాత్రమే కాదు, మన అందరి భవిష్యత్తు కోసం. “జల్, జంగిల్, జమీన్” అనే నినాదం నేటి యువతకు మార్గదర్శకం కావాలి. ఈ కార్యక్రమంలో జిల్లా కళామంచ్ కన్వీనర్ అశోక్,నగర కార్యదర్శి యశ్వంత్